Metryki dziennika tradera

Ta lekcja wyjaśnia, które liczby liczyć z dziennika transakcji i jak dokładnie się je oblicza. Jest napisana dla tradera, który prowadzi zapiski, ale nie potrafi wyciągnąć z nich wniosku, oraz dla tego, kto dopiero projektuje arkusz i chce od razu zbierać dane pod konkretne metryki.

Dziennik to instrument pomiarowy, a nie kronika

Większość zapisków tradingowych to opis zdarzeń: co kupiłem, kiedy sprzedałem, ile wyszło. Taki zapis nie odpowiada na pytanie, które naprawdę decyduje o rozwoju — czy wynik pochodzi z przewagi, czy z rozrzutu. Odpowiada na nie dopiero zestaw miar policzonych według stałych wzorów.

Trzy zasady odróżniają instrument pomiarowy od kroniki. Po pierwsze, każdy wynik liczysz w R, a nie w PLN, bo PLN miesza wielkość pozycji z jakością decyzji. Po drugie, każdy wpis podstawowy powstaje przed wejściem — po zamknięciu pozycji pamięć wygładza to, co widziałeś w chwili decyzji. Po trzecie, każde pole w arkuszu istnieje dlatego, że wchodzi do konkretnego wzoru; pole bez przypisanej metryki to koszt utrzymania, nie informacja.

Minimalny schemat dziennika: pola i metryki, do których służą

Pierwszych osiem pól — od daty wejścia do ceny wyjścia — wystarczy, żeby policzyć wynik w R, bo zawierają cenę wejścia, poziom unieważnienia tezy, zaplanowane ryzyko w PLN, rozmiar pozycji i cenę wyjścia. Reszta dochodzi w momencie, gdy chcesz policzyć daną metrykę — nie wcześniej, bo arkusz z trzydziestoma kolumnami przestaje być wypełniany.

Wynik w R jako wspólna jednostka

Wszystkie metryki w tej lekcji operują na wyniku wyrażonym w R. Definicja jest jedna:

R_wynik = wynik_transakcji_w_PLN / zaplanowane_ryzyko_w_PLN

Zaplanowane ryzyko to odległość od ceny wejścia do poziomu, którego przebicie unieważnia tezę, przemnożona przez wartość punktu i rozmiar pozycji. Innymi słowy: kwota, którą tracisz, jeśli transakcja zostanie zamknięta zgodnie z planem. Sposób wyznaczania tego poziomu opisuje lekcja o stop lossie i R-multiple.

Przykład ilustracyjny: ryzyko zaplanowane na 200 PLN, wynik transakcji +340 PLN. Wynik wynosi 1,7R. Ta sama transakcja na koncie o dwa razy większym rozmiarze dałaby 1,7R przy dwukrotnie większej kwocie — dlatego R pozwala porównywać transakcje z różnych okresów i z różnych kont.

Winrate: wzór i pułapka

win_rate = liczba_transakcji_zyskownych / liczba_transakcji_ogółem

Wynik zapisujesz jako ułamek albo procent. Sama wartość jest jednak myląca, bo nie mówi nic o wielkości wygranych i przegranych. System z winrate 0,7 i średnią wygraną 0,8R przy średniej przegranej 2R może być nierentowny, mimo że wygrywa większość transakcji.

Praktyczny wniosek: winrate jest składnikiem wzoru na expectancy, a nie samodzielną oceną. Raportujesz go razem ze średnią wygraną i średnią przegraną, nigdy osobno.

Expectancy: odesłanie i interpretacja

Wzór na expectancy, próg opłacalności i rachunek na błędzie standardowym opisuje lekcja o expectancy i drawdown; tutaj ich nie powtarzamy, żeby w kursie nie krążyły dwie wersje tego samego rachunku. Dodatnia expectancy to warunek konieczny, ale nie wystarczający. Pojedyncza średnia nie mówi, czy próbka pozwala odróżnić przewagę od szumu — do tego potrzebny jest błąd standardowy i przedział wokół E. Ten rachunek, wraz z jego konsekwencjami dla wielkości pozycji, opisuje lekcja o skalowaniu size; tutaj wystarczy zapamiętać, że E bez miary niepewności jest liczbą niepełną.

Rozkład R: mediana, kwartyle i ogon

Średnia łatwo ukrywa kształt rozkładu. Dwie próbki o identycznej expectancy mogą wyglądać zupełnie inaczej: jedna składa się z wielu drobnych wygranych, druga z przewagi przegranych i jednej dużej wygranej. Dlatego obok średniej liczysz rozkład.

mediana = wartość środkowa po posortowaniu wyników rosnąco
          (przy parzystej liczbie transakcji — średnia dwóch środkowych)
kwartyl_dolny = mediana dolnej połowy próbki
kwartyl_górny = mediana górnej połowy próbki
udział_dużych_wygrań = liczba_transakcji_z_wynikiem_≥2R / liczba_transakcji_ogółem

Interpretacja jest prosta. Mediana wyraźnie niższa od średniej oznacza, że wynik ciągnie niewiele dużych transakcji — taki system jest wrażliwy na pominięcie jednego dobrego wejścia. Kwartyl dolny pokazuje, jak głęboko sięgają typowe straty, a udział dużych wygrań mówi, jak często w ogóle się pojawiają. Jeśli przewaga opiera się na rzadkim ogonie rozkładu, o wyniku decyduje cierpliwość w przyjmowaniu każdego sygnału z osobna, a nie liczba transakcji.

Koszt transakcji jako procent R

Koszt bywa pomijany, bo nie widać go w tabeli wyników — a właśnie on potrafi zamienić dodatnią expectancy na ujemną. Liczysz go zawsze w tej samej jednostce co wynik:

koszt_w_R = koszt_transakcji_w_PLN / zaplanowane_ryzyko_w_PLN
koszt_jako_procent_R = koszt_w_R × 100%

Przykład ilustracyjny: zaplanowane ryzyko 200 PLN, koszt round-trip 20 PLN. Koszt wynosi 0,1R, czyli 10% R. Przy średniej wygranej 1,5R i średniej przegranej 1R taka różnica nie przesądza o wyniku. Przy setupie, w którym wygrane to typowo 0,5R, koszt zjada jedną piątą zysku i zmienia ocenę całego schematu.

Koszt składa się z prowizji, spreadu oraz opłat za przetrzymanie pozycji, takich jak swap — razem opisuje go pojęcie kosztu rundy. Zapisujesz go jako jedną kwotę na transakcję, a nie trzy osobne liczby, chyba że chcesz osobno śledzić wpływ opłat za przetrzymanie pozycji. Expectancy liczone „po kosztach” to expectancy z wyników już pomniejszonych o te kwoty — jeśli tego nie zrobisz, mierzysz wersję systemu, która nie istnieje.

Koncentracja na setupie i zgodność z planem

Te dwie metryki opisują proces, a nie wynik, i właśnie dlatego są odporne na szczęście.

koncentracja = liczba_transakcji_z_jednego_setupu / liczba_transakcji_ogółem
zgodność_z_planem = liczba_transakcji_zgodnych_z_regułami / liczba_transakcji_ogółem

Koncentrację liczysz dla każdego setupu osobno i patrzysz na największy udział. Jeśli żaden setup nie przekracza kilkunastu procent próbki, nie masz czego mierzyć — masz zbiór pojedynczych zdarzeń opisanych różnymi nazwami. Definicje setupów, które da się policzyć, opisuje lekcja o definicji setupu.

Zgodność z planem liczysz jako udział transakcji bez złamanej reguły. Transakcja z jedną złamaną regułą jest niezgodna, nawet jeśli zakończyła się zyskiem. Wysoka zgodność przy ujemnej expectancy oznacza, że problem leży w samym planie. Niska zgodność przy dodatniej expectancy oznacza, że wynik pochodzi z zachowań, których nie kontrolujesz — a takie źródło wyniku znika bez ostrzeżenia.

Obsunięcie liczone w R

Sposób liczenia obsunięcia w R — od szczytu skumulowanej sumy wyników do najgłębszego dołka po nim — opisuje lekcja o expectancy i drawdown. Zostaje jedna zasada: licz obsunięcie w R, bo kwota obsunięcia zależy od rozmiaru pozycji i zmienia się razem z nim. Gdy zapisujesz je także w procentach kapitału, trzymaj obie wartości obok siebie — są potrzebne do różnych decyzji. Obsunięcie w R opisuje jakość systemu, obsunięcie w procentach opisuje obciążenie kapitału i psychiki.

Kiedy metryki mówią „nie handluj”

1. Mediana wyniku jest niższa od zera, a wynik ciągnie jedna transakcja. Przewaga zależy od rzadkiego zdarzenia, którego nie umiesz zaplanować.
2. Koszt jako procent R przekracza próg zapisany w planie. Ta metryka jest policzona, a nie pominięta: jeśli opłaty pochłaniają istotny ułamek R, częstsze handlowanie pogarsza wynik, a nie poprawia go.
3. Zgodność z planem spada poniżej Twojego progu. To sygnał, że dane opisują inne zachowanie niż to, które chcesz mierzyć.
4. Nazwy setupów nie mają wspólnych definicji, więc koncentracja liczy etykiety. Wtedy udział setupu opisuje nazwę, a nie schemat, i metryki liczone łącznie nie opisują żadnego z nich.

Tabela metryk do wypełnienia

Kolumna z liczbą transakcji nie jest ozdobnikiem. Metryka policzona na bardzo małej próbce zmienia się przy każdej kolejnej transakcji, więc bez tej kolumny nie wiesz, czy patrzysz na właściwość systemu, czy na przypadkowy tydzień.

Typowe błędy pomiaru

• Liczenie w PLN zamiast w R. Kwota miesza rozmiar pozycji z jakością decyzji, więc wynik przestaje być porównywalny w czasie.
• Wpis po fakcie. Rekonstrukcja po zamknięciu pozycji zawiera już wiedzę o wyniku, więc metryki procesu przestają być pomiarem.
• Metryki bez liczebności próbki. Każda wartość bez liczby transakcji u niej jest niepełna.
• Koszt pominięty albo wpisany szacunkowo. Zaniżony koszt zawyża expectancy, a to ta metryka steruje decyzjami o rozmiarze.
• Zmiana definicji setupu w trakcie zbierania próbki. Nowa definicja zaczyna nową próbkę, a stare dane przestają opisywać to, co robisz.
• Mieszanie transakcji z planem i poza planem w jednej średniej. Zgodność z planem jest osobną metryką właśnie po to, by te dwa zbiory dało się rozdzielić.

Ćwiczenie mierzalne

Przez dziesięć transakcji wypełniaj arkusz przed wejściem — setup, poziom unieważnienia tezy, zaplanowane ryzyko w PLN, teza i zrzut wykresu — a po wyjściu dopisuj cenę wyjścia, koszt i wynik w R. Następnie policz wszystkie metryki z tabeli powyżej i zapisz liczbę transakcji w próbce. Próg wypełnienia: każda metryka musi mieć wartość albo wpis „brak danych”. Osobny rytm przeglądu, w którym te liczby zamieniają się w decyzje, opisuje lekcja o dzienniku i przeglądzie.

Częste pytania

Jak duża próbka jest potrzebna do wniosków?

Dziesiątki transakcji tego samego setupu, a nie „miesiąc handlu”. Przy małej próbce każda kolejna transakcja przesuwa metryki na tyle, że nie da się odróżnić właściwości systemu od przypadkowego tygodnia.

Czy mogę prowadzić dziennik w arkuszu kalkulacyjnym?

Tak. Arkusz z kolumnami: data, setup, zaplanowane ryzyko w PLN, cena wejścia, cena wyjścia, koszt, wynik w R i tag zgodności z planem wystarcza do policzenia wszystkich metryk z tej lekcji. Znaczenie ma dyscyplina wpisu, nie narzędzie.

Co robić, gdy metryki wypadają słabo?

Najpierw sprawdź, czy próbka jest wystarczająco duża i czy koszty są wpisane rzetelnie. Dopiero potem zmieniaj definicję setupu albo wielkość pozycji — metryka służy decyzji, a nie ocenie własnej wartości.

Po co w ogóle liczyć te metryki, zamiast patrzeć na wynik konta?

Wynik konta to jedna liczba, którą może wygenerować zarówno przewaga, jak i szczęście, a rozróżnienie między nimi decyduje o tym, czy wolno zwiększyć rozmiar pozycji. Metryki rozkładają ten wynik na składniki: mówią, skąd pochodzi, jak bardzo jest wrażliwy na koszty i czy w ogóle został osiągnięty zgodnie z planem. Bez nich każda decyzja o rozmiarze, zmianie setupu albo przerwie opiera się na wrażeniu, którego nie da się zweryfikować ani powtórzyć.