Specyfikacja kontraktu futures

Co zawiera specyfikacja kontraktu futures

Ta lekcja pokazuje, jak czytać specyfikację kontraktu futures pole po polu i jak zamienić ją na liczby, którymi policzysz ryzyko: wartość ticku w złotych, dystans do stopa i dopuszczalną liczbę kontraktów. Jest dla czytelnika, który wie już, czym jest futures, i chce przejść od ogólnego opisu do konkretnego instrumentu, na którym zamierza handlować.

Specyfikacja to dokument publikowany przez giełdę, uzupełniany tabelą depozytów i kosztów u brokera. Rozstrzyga wszystko, czego nie da się ustalić z wykresu: ile underlying kryje jeden kontrakt, o ile minimalnie może zmienić się cena i kiedy kontrakt przestaje istnieć. Bez tego dokumentu wykres pozostaje obrazkiem. Zanim jednak zaczniesz czytać jego pola, ustal, do czego ten kontrakt zobowiązuje i kto go rozlicza — opisuje to lekcja Czym jest futures.

Jak czytać specyfikację pole po polu

Tabela jest listą kontrolną, nie skrótem. Każdy wiersz odpowiada jednemu polu dokumentu i jednemu pytaniu, na które musisz znać odpowiedź przed wejściem. Sprawdź u swojego brokera wartości liczbowe — giełda określa standard kontraktu, ale depozyt i prowizja należą do dostawcy rachunku.

Od specyfikacji do pieniędzy — wzory i protokół

Kolejność jest częścią metody. Najpierw wielkość kontraktu i tick, potem wartość ticku w walucie notowania, potem przeliczenie na złote, na końcu liczba kontraktów i koszt samego wejścia.

wartość_punktu       = kwota na jeden punkt ceny — z karty instrumentu
wartość_ticku        = tick size × wartość_punktu        (w walucie notowania)
wartość_ticku_PLN    = wartość_ticku × kurs_FX
ticki_do_stopa       = dystans_do_stopa / tick size
ryzyko_PLN           = ticki_do_stopa × wartość_ticku_PLN × liczba_kontraktów
koszt_round_trip_PLN = (spread_w_tickach × wartość_ticku_PLN + prowizja_PLN) × liczba_kontraktów
round_trip_do_R      = koszt_round_trip_PLN / 1R_PLN

Prowizję licz jako pełny obrót, czyli otwarcie i zamknięcie razem, a spread w tickach bierz z sesji, w której realnie handlujesz. Sama wartość ticku bez kosztów zawyża wynik planu — szczególnie przy mikrokontraktach i ciasnym stopie. Więcej o tej różnicy: koszt round-trip oraz spread.

1. Zapisz kontrakt i serię. Kod instrumentu, miesiąc i źródło notowania. Serię wybierasz po płynności, nie po dacie w nazwie.
2. Przepisz wielkość kontraktu i jednostkę notowania. To one decydują, czy punkt ceny jest wart tyle samo na dwóch różnych kontraktach.
3. Przepisz tick size i wartość punktu, a następnie policz wartość ticku ze wzoru powyżej. Jeśli karta instrumentu podaje wartość ticku wprost, użyj podanej liczby i sprawdź, czy zgadza się z Twoim rachunkiem.
4. Policz ticki do stopa. Dystans stopa z planu dzielisz przez tick size. Wynik zaokrąglasz w dół — bo tylko pełne ticki są wykonywalne.
5. Policz ryzyko w walucie kontraktu i w złotych. Kurs wymiany bierzesz z rachunku, nie z serwisu informacyjnego, bo to kurs, po którym broker rozliczy wynik.
6. Policz liczbę kontraktów: liczba_kontraktów = floor(1R_PLN / ryzyko_na_jeden_kontrakt_PLN). Zaokrąglenie w dół jest obowiązkowe. Jeśli wychodzi zero, poprawną odpowiedzią nie jest większy stop, ale mniejszy instrument albo brak wejścia.
7. Policz koszt wejścia i wyjścia ze wzoru na koszt round-trip i porównaj go z 1R. Ten ułamek jest jedyną uczciwą miarą, czy rozmiar pozycji ma sens na wybranym kontrakcie.
8. Zapisz odczyt z datą i źródłem. Karta instrumentu po kilku tygodniach bywa nieaktualna; zapis bez daty przestaje być dowodem.

Punktem odniesienia dla kroków 6 i 7 pozostaje reguła ryzyka procentowego, opisana na przykładzie reguły 1–2%.

Przykład rachunku na liczbach ilustracyjnych

Wszystkie wartości poniżej to liczby ilustracyjne — wybrane tak, aby rachunek był czytelny. Nie są kwotowaniem żadnego instrumentu ani tabelą żadnego brokera. Własne liczby przepisz z karty instrumentu i tabeli u swojego dostawcy.

tick size         = 0,25 pkt          (liczba ilustracyjna)
wartość punktu    = 20 USD            (liczba ilustracyjna)
wartość ticku     = 0,25 × 20 = 5 USD (liczba ilustracyjna)
kurs FX           = 4,00 PLN/USD      (liczba ilustracyjna)
wartość ticku PLN = 5 × 4,00 = 20 PLN

dystans do stopa  = 20 ticków
ryzyko na kontrakt = 20 × 20 PLN = 400 PLN

kapitał demo      = 40 000 PLN  →  1% = 400 PLN
liczba kontraktów = floor(400 / 400) = 1

Przy kapitale 20 000 PLN ten sam rachunek daje zero kontraktów, bo 1% wynosi 200 PLN. To nie jest błąd wzoru, tylko jego najważniejsza funkcja: mówi wprost, że przy takim stopie i takim instrumencie wejście nie mieści się w regule ryzyka. Rozwiązaniem jest mniejszy kontrakt albo ciaśniejszy stop wynikający z planu — nigdy rozluźnienie reguły.

Dołóż do tego koszt pełnego obrotu. Przy spreadzie równym jednemu tickowi i prowizji 16 PLN za obrót na jednym kontrakcie (obie liczby ilustracyjne) koszt wynosi 20 + 16 = 36 PLN, czyli 0,09R. Ten ułamek rośnie, gdy zmniejszasz stop: im ciaśniejszy stop, tym większy udział kosztu w jednostce ryzyka.

Karta specyfikacji — wypełnij sam

Wypełnij jedną kolumnę na kontrakt. Kolumna źródła i daty jest obowiązkowa, bo bez niej nie wiesz, czy porównujesz aktualne dane.

Pierwsza tabela opisuje instrument, druga — Twoje rachunki. Trzymaj je razem: gdy po miesiącu wrócisz do wyniku, zobaczysz, czy zmienił się kontrakt, czy tylko kurs wymiany i wielkość kapitału.

Kiedy specyfikacja mówi „nie handluj”

1. Brakuje Ci któregokolwiek wiersza z tabeli pól. Pozycja otwarta na kontrakcie bez znanej wielkości i daty wygaśnięcia jest zakładem o coś, czego nie zdefiniowałeś.
2. Wartość ticku w złotych zmienia się przy drugim odczycie. To sygnał, że dane pochodzą z różnych źródeł albo z różnych serii. Ustal jedną kartę instrumentu i trzymaj się jej.
3. Liczba kontraktów wychodzi zero przy stopie z planu. Zero to poprawna odpowiedź. Większy stop, żeby „weszło”, to zmiana planu pod instrument, czyli dokładnie odwrotna kolejność.
4. Koszt pełnego obrotu przekracza przyjęty budżet w R. Jeśli spread i prowizja zjadają znaczącą część jednostki ryzyka, ten kontrakt nie nadaje się do tego horyzontu ani do tej częstotliwości wejść.

Typowe błędy przy czytaniu specyfikacji

• Zapamiętywanie wartości ticku z lekcji jako faktu rynkowego. Wartości są specyficzne dla kontraktu i brokera, a po zmianie warunków trzeba je odczytać ponownie.
• Pomijanie sekcji o rozliczeniu. Różnica między rozliczeniem gotówkowym a fizyczną dostawą ma realne konsekwencje przy trzymaniu pozycji do wygaśnięcia.
• Ignorowanie cyklu wygaśnięć przy strategiach dłuższych niż jedna seria. Naturalne rozwinięcie tematu: roll kontraktów.
• Liczenie ryzyka bez kosztów. Sama wartość ticku, bez prowizji i spreadu, zawyża jakość planu: strategia wygląda na opłacalną jeszcze tam, gdzie koszty już zjadają wynik.
• Branie godzin sesji z pamięci. Strefa czasowa i zmiana czasu dwa razy w roku przesuwają okno płynności, a wraz z nim spread.
• Mylenie depozytu z maksymalną stratą. Wymagany margin zmienia się wraz z warunkami rynku; jego wysokość nie wyznacza Twojego limitu ryzyka.

Co dalej

Mając kartę instrumentu, przejdź do margin na futures, gdzie depozyt staje się liczbą w rachunku. Potem krzywa terminowa wyjaśnia, dlaczego kolejne serie mają różne ceny, a roll pokazuje, jak przenieść pozycję bez płacenia za pośpiech. Jeśli wahasz się między produktami, wróć do lekcji CFD czy futures.

Zostaje jeszcze jedno porównanie: specyfikacja futures wobec tabeli instrumentu CFD. Zestawienie obu dokumentów obok siebie pokazuje, za co płacisz w każdym z nich.

Ćwiczenie mierzalne

To ćwiczenie zamienia specyfikację jednego kontraktu na liczby, które da się zestawić z kapitałem: wartość ticku w złotych, liczbę ticków mieszczących się w dystansie do stopa, ryzyko jednego kontraktu oraz koszt spreadu wyrażony w R. Każdy pomiar zapisujesz w osobnym wierszu, a odczyt wartości ticku powtarzasz po jednej sesji.

1. Przepisz z karty instrumentu cztery pola: tick size, wartość punktu, walutę notowania oraz prowizję za pełny obrót. Zapisz źródło i datę odczytu.
2. Policz wartość ticku w złotych według wzoru z lekcji i porównaj wynik z liczbą podaną wprost w karcie instrumentu.
3. Ustal dystans do stopa w tickach dla setupu z planu, a następnie policz ticków na 1R oraz koszt spreadu w R.
4. Powtórz odczyt po jednej sesji i porównaj wartości w obu pomiarach. Rozbieżność oznacza, że źródło wymaga wymiany.

Arkusz specyfikacji — wypełnij sam

Kolumna „Pomiar powtórzony” służy jednemu: jeśli wartość ticku albo spread nie odtwarzają się przy drugim odczycie, wpis wraca do karty instrumentu, zamiast trafiać do rachunku ryzyka.

Częste pytania

Czym różni się tick size od wartości ticku?

Tick size to minimalny krok ceny, wyrażony w jednostkach notowania. Wartość ticku to kwota, jaką ten krok reprezentuje w walucie kontraktu. Do rachunku ryzyka potrzebujesz wartości, ale wyliczasz ją z tick size i wartości punktu.

Czy wymagany depozyt z karty giełdy to maksymalna strata?

Nie. Depozyt to zabezpieczenie, które blokuje rachunek. Wynik pozycji może przekroczyć depozyt początkowy przy silnym ruchu, zależnie od rynku i reguł brokera. Dlatego rozmiar liczy się od ryzyka na pozycję, a nie od wysokości depozytu.

Jak przeliczyć godziny sesji na czas polski?

Weź oficjalny harmonogram z karty instrumentu, ustal strefę czasową giełdy i uwzględnij zmianę czasu po obu stronach. Zapisz wynik w strefie Europe/Warsaw w playbooku i zaktualizuj go dwa razy w roku, przy zmianie czasu.

Dlaczego warto zamieniać specyfikację na liczby, zamiast handlować „na punktach”?

Bo punkt wykresu nie jest jednostką ryzyka. Ten sam dystans do stopa na dwóch kontraktach oznacza różne kwoty, a ta sama kwota przy dwóch kursach wymiany daje różne obciążenie rachunku. Dopiero przeliczenie na złote pozwala zestawić ryzyko pojedynczej pozycji z kapitałem, a koszt obrotu z jednostką ryzyka. Bez tego kroku nie odróżnisz kontraktu, który pasuje do Twojego planu, od takiego, który zmieścił się wyłącznie przypadkiem. Specyfikacja daje też odpowiedź na pytania, których wykres nie rozstrzyga: kiedy pozycja wygasa, czy rozliczenie jest gotówkowe i o której godzinie rynek naprawdę przyjmuje zlecenia. Wszystkie wartości liczbowe są specyficzne dla kontraktu i dla brokera, więc potwierdź je w aktualnej karcie instrumentu przed pierwszym wejściem.