CFD czy futures — jak wybrać

Co ta lekcja rozstrzyga

Ta lekcja odpowiada na jedno pytanie: przez które z dwóch opakowań tej samej ekspozycji — kontrakt giełdowy czy CFD u brokera — taniej zrealizujesz swój plan przy Twoim kapitale, horyzoncie i stylu. Nie rozstrzyga, czy CFD są „gorsze”, bo to pytanie o własność papieru, nadzór i system rekompensat; w ogólnym wymiarze rozkłada je lekcja Maklerski czy CFD. Tutaj zostaje rachunek: finansowanie i prowizje po jednej stronie, opłaty giełdy i izby rozliczeniowej oraz koszt rollu po drugiej, a na końcu godziny sesji, tick i rozliczenie podatkowe.

Na wykresie CFD na indeksie i futures na tym samym indeksie rysują podobny kształt. Pod spodem to dwa produkty o dwóch strukturach kosztu, a tylko jedna z nich zawiera finansowanie naliczane za każdy dzień trzymania.

Dwa koszyki kosztów — co właściwie porównujesz

Każdy wiersz tej tabeli to pozycja w kosztorysie, a nie temat do oceny „na czuja”. Dwie rzeczy wynikają z niej od razu. Po pierwsze, po stronie CFD koszt rośnie z czasem trzymania, a po stronie futures jest w większości niezależny od liczby dni — dlatego horyzont jest w tym porównaniu ważniejszy niż sam produkt. Po drugie, strona futures ma składnik, którego nie widać w codziennym rachunku: opłaty infrastrukturalne i roll. Jeśli trzymasz pozycję krócej niż jedną serię, rollu nie ma, ale spread i prowizja round-turn zostają.

Wzór: koszt na Twoich liczbach w wybranym horyzoncie

Licz obie strony osobno, a potem sprowadź wynik do dwóch jednostek. Pierwsza to ułamek 1R, czyli koszt odniesiony do ryzyka na pozycji. Druga to procent wartości pozycji, czyli koszt odniesiony do kapitału zaangażowanego w ekspozycję. Pierwsza jednostka mówi, czy strategia ma szansę po kosztach; druga — czy w ogóle warto brać tę ekspozycję tym produktem.

# wartosc_pozycji_PLN = cena × wartosc_punktu_PLN × liczba_kontraktow
# prowizje, stopy i opłaty bierz z tabeli swojego brokera

# strona CFD
finansowanie_dzienne_PLN = wartosc_pozycji_PLN × stopa_finansowania_rok / 365
koszt_CFD_staly_PLN      = spread_PLN + prowizje_PLN
koszt_CFD_PLN            = koszt_CFD_staly_PLN + finansowanie_dzienne_PLN × dni
koszt_CFD_R              = koszt_CFD_PLN / 1R
koszt_CFD_procent        = koszt_CFD_PLN / wartosc_pozycji_PLN × 100

# strona futures
koszt_round_turn_PLN  = spread_pkt × wartosc_punktu_PLN × kontrakty + prowizja_PLN × 2
koszt_rollu_PLN       = spread kalendarzowy + prowizje close/open
koszt_futures_PLN     = koszt_round_turn_PLN + koszt_rollu_PLN + oplaty_gieldy_PLN
koszt_futures_R       = koszt_futures_PLN / 1R
koszt_futures_procent = koszt_futures_PLN / wartosc_pozycji_PLN × 100

Stopy finansowania, prowizje, opłaty giełdowe i wartość punktu sprawdź u swojego brokera — zmieniają się razem z produktem, a część z nich bywa naliczana tylko w dni sesyjne. Sposób naliczania finansowania jest tak samo ważny jak jego stopa: ta sama stopa roczna daje inny koszt przy naliczaniu codziennym, a inny przy naliczaniu wyłącznie w dni handlowe. Zanim wpiszesz liczbę do wzoru, ustal podstawę naliczania. Wzór na koszt rollu jest w lekcji Roll kontraktów, a mechanikę spreadu kalendarzowego — w Contango i backwardation.

Przykład na liczbach ilustracyjnych: dwadzieścia dni

Wszystkie liczby poniżej są liczbami ilustracyjnymi. Pokazują kolejność działań, a nie ofertę jakiegokolwiek brokera.

Wartość pozycji: 40 000 PLN. Horyzont: 20 dni. Twoje 1R: 400 PLN.

CFD:     spread 0,05% wartości = 20 PLN
         prowizje              = 0 PLN
         stopa finansowania 10% rocznie → 40 000 × 0,10 / 365 = 10,96 PLN/dzień
         koszt_CFD = 20 + 10,96 × 20 = 239,20 PLN  →  0,60% pozycji  →  ≈ 0,60R

Futures: spread i prowizja round-turn = 30 PLN
         opłaty giełdy i clearingu    = 10 PLN
         koszt_rollu                  = 0 PLN (horyzont mieści się w jednej serii)
         koszt_futures = 30 + 10 = 40 PLN  →  0,10% pozycji  →  0,10R

Wniosek nie brzmi „futures są tańsze”. Brzmi: przy tym horyzoncie i tej stopie finansowania koszt trzymania po stronie CFD jest kilkukrotnie wyższy. Zmień stopę finansowania, horyzont albo wartość pozycji, a wynik może się odwrócić — dlatego rachunek robisz na własnych danych, a nie na cudzym zestawieniu.

Horyzont równowagi — liczba, która odwraca decyzję

Zamiast pytać, który produkt jest tańszy ogólnie, policz, od którego dnia tańszy staje się ten drugi. To liczba niezależna od poglądów, bo wynika wyłącznie z kosztów:

dni_rownowagi = (koszt_futures_PLN − koszt_CFD_staly_PLN) / finansowanie_dzienne_PLN

Dla liczb z poprzedniej sekcji: (40 − 20) / 10,96 ≈ 1,8 dnia. Inaczej mówiąc, CFD wypada taniej tylko wtedy, gdy pozycja żyje krócej niż dwa dni; przy dłuższym trzymaniu przewagę przejmuje strona futures. To wyjaśnia, dlaczego ten sam produkt bywa właściwy dla innego stylu handlu i dlaczego pytanie „CFD czy futures” bez horyzontu jest niepełne. Jeśli planowany horyzont przekracza moment rollu, do licznika dodaj koszt_rollu_PLN — wtedy dni_rownowagi przesuwa się w prawo, czyli na korzyść CFD.

Godziny sesji i tick: dwa parametry mikrostruktury

Godziny sesji decydują, czy Twój plan jest w ogóle wykonalny. Kontrakt giełdowy ma sesję wyznaczoną przez giełdę, z przerwami i świętami, które co roku się zmieniają. Produkt CFD u brokera bywa notowany dłużej, ale poza oknem, w którym płynny jest rynek bazowy, spread rośnie, a Ty płacisz za kwotowanie brokera. Dlatego godziny zapisujesz w jednej strefie — Europe/Warsaw — i przeliczasz dwa razy w roku, przy zmianie czasu. Godziny potwierdź u swojego brokera i w kalendarzu giełdy, nie w zrzucie ekranu z zeszłego roku.

Tick działa inaczej, niż podpowiada intuicja. Drobniejszy tick poprawia precyzję stopa, ale sam w sobie nie obniża kosztu. O koszcie decyduje spread w punktach odniesiony do dystansu stopa, czyli koszt_spreadu_R = spread_pkt / dystans_stopa_pkt, oraz wartość punktu przeliczająca ten dystans na złote. Rynek z drobnym tickiem i szerokim spreadem bywa droższy od rynku z grubszym tickiem i wąskim spreadem. Parametry ticka i wartości punktu sprawdź u swojego brokera, a sam sposób liczenia rozkłada lekcja o indeksach i surowcach.

Dostępność kontraktu i ciągłość produktu

Po stronie CFD dostępność zależy od listy produktów brokera i potrafi zmienić się bez uprzedzenia: instrument bywa wycofany, a godziny notowań skrócone. To wygoda, ale też ryzyko operacyjne — decyzję o zamknięciu pozycji może wymusić zmiana w ofercie, a nie Twój plan.

Po stronie futures dostępność wygląda inaczej. Zawsze istnieje konkretny miesiąc z datą wygaśnięcia, a płynność z czasem przenosi się na kolejną serię — stąd roll i jego koszt. Nie ma „ciągłego” kontraktu; jest wykres ciągły, który ktoś zbudował z pojedynczych serii. Przed porównaniem sprawdź dwie rzeczy: czy Twój broker obsługuje daną serię oraz czy wymagany depozyt mieści się w buforze, który utrzymujesz na rachunku. Depozyt, prowizje i opłaty sprawdź u swojego brokera — to liczby przypisane do instrumentu i do rachunku, a nie do nazwy rynku.

Podatki i formalności: kogo o co zapytać

Rozliczenie wyniku różni się po obu stronach. Nie chodzi przy tym o samą stawkę, a o to, kto za co odpowiada. Kurs nie zastępuje doradcy podatkowego — ten fragment podaje trzy pytania, na które odpowiedź musisz znać przed pierwszym zyskiem, a nie po nim:

1. Kto jest płatnikiem. Czy broker wystawia tylko PIT-8C, czy rozlicza za Ciebie — i czy przy Twoim produkcie zaliczka w ogóle występuje. Różnica jest praktyczna: przy dwóch rachunkach u dwóch brokerów łatwo pominąć jedno zdarzenie.
2. Jaki dokument dostajesz po roku i czy obejmuje wszystkie transakcje — także te na instrumentach, które broker wycofał w trakcie roku.
3. Gdzie trafia wynik i czy dochody z obu produktów opisuje ta sama deklaracja. To pytanie zadajesz brokerowi i sprawdzasz w aktualnych materiałach urzędowych.

Transakcje z rachunku demo nie są zdarzeniami podatkowymi, więc nie trafiają do dokumentów podatkowych ani do zeznania.

Mechanikę rozliczenia na rachunku maklerskim opisuje lekcja Podatek Belki i koszty maklerskie, a definicję zbiera hasło Belka. Nie przenoś reguły z jednego produktu na drugi: inny produkt to inny sposób udokumentowania i inna osoba odpowiedzialna za pobranie. Aktualne zasady potwierdź u swojego brokera i w źródłach urzędowych.

Protokół porównania — sześć kroków

Kolejność ma znaczenie: kroki 1–2 ustalają ramy, kroki 3–5 dają liczby, krok 6 zamyka decyzję.

1. Ustal jeden instrument bazowy i jeden horyzont trzymania w dniach. Bez horyzontu porównanie nie ma rozwinięcia — to on decyduje, który koszyk wygrywa.
2. Wyznacz wartość pozycji w PLN dla obu wariantów. Dla futures to cena × wartosc_punktu_PLN × liczba_kontraktow, dla CFD — wartość nominalna wskazana przez brokera. Bez tej liczby procenty nie istnieją.
3. Zbierz koszty strony CFD: spread, prowizje oraz roczną stopę finansowania razem z podstawą naliczania. Sprawdź u swojego brokera — to trzy osobne liczby, nie jedna „prowizja”.
4. Zbierz koszty strony futures: spread, prowizję za kontrakt, opłaty giełdy i izby rozliczeniowej oraz planowany roll na tym horyzoncie.
5. Policz oba koszty i sprowadź je do R oraz do procentu wartości pozycji. Podaj obie jednostki obok siebie; jedna bez drugiej myli.
6. Policz dni_rownowagi i zapisz werdykt razem z horyzontem, przy którym się odwraca. Tylko taka odpowiedź da się później sprawdzić w dzienniku.

Arkusz kosztów — wypełnij sam

Po ośmiu wierszach policz medianę kolumny „Różnica (% pozycji)” i sprawdź, czy jej znak jest stały. Jeśli raz wygrywa jedna strona, a raz druga przy tym samym horyzoncie, to nie produkt decyduje o wyniku, a zmienność kwotowań — i wtedy wracasz do kroków 3 i 4, żeby domknąć brakujące dane. Kolumna „Pomiar powtórzony” ma to samo zadanie co w pozostałych arkuszach tego toru: liczba, która nie odtwarza się przy drugim odczycie, nie jest kosztem, jest artefaktem.

Kiedy wybór mówi „nie handluj”

1. Nie znasz stopy finansowania albo podstawy jej naliczania. Pozycja z nieznanym kosztem trzymania to pozycja, której kosztu nie kontrolujesz.
2. Spread w R przekracza budżet zapisany w planie. Progi 0,25–0,30R są liczbami ilustracyjnymi; swój próg ustal na własnej próbce i zapisz go, zanim porównasz produkty.
3. Plan zakłada trzymanie dłużej niż dni_rownowagi, a i tak wybierasz droższą stronę. To sprzeczność wewnątrz planu, a nie kwestia gustu. Albo skracasz horyzont, albo zmieniasz produkt.
4. Nie umiesz wskazać płynnej serii futures albo produkt CFD zniknął z oferty brokera. Produkt, którego nie da się odczytać lub który może zostać wycofany bez zapowiedzi, nie jest podstawą planu.

Typowe błędy

• Porównywanie prowizji bez finansowania. Po stronie CFD koszt trzymania rośnie z każdym dniem; pominięty, zawyża atrakcyjność produktu.
• Porównywanie kosztu w PLN bez odniesienia. Ta sama kwota przy innym rozmiarze pozycji oznacza inną decyzję — dlatego liczą się R i procent wartości pozycji.
• Zakładanie, że brak prowizji to brak kosztu. Koszt bywa w spreadzie, a przy krótkim horyzoncie spread bywa największym składnikiem rachunku.
• Porównywanie dwóch brokerów zamiast dwóch produktów. Zmieniasz wtedy dwie rzeczy naraz i nie wiesz, co wpłynęło na wynik.
• Ignorowanie godzin sesji. Pozycja otwarta poza płynnym oknem kosztuje więcej już na wejściu.
• Mieszanie reguł OTC i giełdowych w jednym playbooku. Reguła „trzymam do końca tygodnia” nie znaczy tego samego na produkcie ciągłym i na kontrakcie z datą wygaśnięcia.
• Traktowanie podatków jako tematu na koniec roku. To warstwa, która zmienia wynik netto, a pytania trzeba zadać brokerowi przed pierwszym zyskiem.

Ćwiczenie mierzalne

Weź jeden instrument bazowy, do którego masz dostęp zarówno jako CFD u swojego brokera, jak i jako kontrakt futures. Wybierz horyzont trzymania — na przykład dwadzieścia dni — i wykonaj kroki 1–6 protokołu. Zapisz wartość pozycji, oba koszty, oba wyniki w R i w procentach oraz dni_rownowagi. Na końcu dopisz jedno zdanie: czy Twój typowy czas trzymania pozycji mieści się poniżej, czy powyżej tej granicy. Jeśli nie umiesz go oszacować, najpierw policz średni czas trzymania z dziennika — odpowiedź bez tej liczby jest opinią.

Częste pytania

Czy CFD są gorsze od futures?

Nie w sensie absolutnym i nie w tym miejscu kursu. CFD bywają wygodniejsze na start, bo wymagają mniejszego kapitału i dają produkt ciągły bez rollu. Futures bywają czytelniejsze mikrostrukturalnie i tańsze przy dłuższym trzymaniu. Różnice prawne i nadzorcze — własność papieru, system rekompensat — rozkłada lekcja o rachunku maklerskim i CFD. Tutaj rozstrzyga rachunek na Twoich liczbach.

Gdzie sprawdzić stopę finansowania i opłaty giełdowe?

W tabeli instrumentu i w dokumentach brokera, na przykład w specyfikacji oraz w dokumencie z kluczowymi informacjami. Stopy finansowania i prowizje zmieniają się w czasie, więc notuj je razem z datą odczytu. Nie opieraj rachunku na liczbie zapamiętanej z materiału wideo.

Czy mogę zrobić ten pomiar na koncie demo?

Tak i to właściwe miejsce na pierwszy pomiar, bo nie naraża kapitału. Pamiętaj jednak, że demo bywa korzystniejsze od rachunku live — spread i poślizg bywają tam łagodniejsze. W arkuszu zapisuj, czy liczba pochodzi z demo, czy z live; mieszanie obu źródeł w jednej kolumnie zepsuje medianę.

Po co liczyć koszt w R i w procentach wartości pozycji, zamiast porównać same stawki?

Bo stawka nie mówi, czy koszt jest duży. Ta sama kwota prowizji jest nieistotna na dużej pozycji i zabójcza na małej, a ten sam spread w punktach oznacza inny koszt na rynkach o innej wartości punktu. R odnosi koszt do ryzyka, które podejmujesz na transakcji, a procent wartości pozycji — do kapitału zaangażowanego w ekspozycję. Dopiero razem pokazują, czy przewaga strategii przetrwa po kosztach, i pozwalają zestawić dwa produkty o różnym nominale. Bez tego porównujesz cenniki, a nie wpływ na wynik. Wszystkie stawki, prowizje i opłaty potwierdź u swojego brokera, bo zmieniają się razem z produktem i rynkiem.