Indeksy i surowce na futures

Co ta lekcja rozstrzyga

Ta lekcja jest dla tradera, który wie już, czym jest kontrakt terminowy, i stoi przed pytaniem: na czym handlować. Rozkłada dwie rodziny rynków — indeksy i surowce — na to, co porusza ich ceną, i daje protokół porównania dwóch rynków liczbami: zmiennością, wartością ticka i kosztem wejścia odniesionym do Twojego 1R. Nie ma tu listy „najlepszych instrumentów”, bo taka lista starzeje się szybciej, niż zdążysz ją zapisać. Jest metoda, którą zbudujesz własny ranking sam, z aktualnej specyfikacji u swojego brokera.

Co napędza indeks: koszyk, wagi i wymiana składników

Kontrakt na indeks nie jest kontraktem na jedną spółkę. Rozlicza się względem wartości koszyka, czyli zbioru spółek wybranych według metodologii dostawcy indeksu i połączonych wagami. Z tego wynikają trzy warstwy, które trzeba rozumieć osobno: skład koszyka, sposób ważenia oraz reguła wymiany spółek.

Wagi zmieniają charakter ruchu. Indeks ważony kapitalizacją zachowuje się inaczej niż indeks ważony ceną pojedynczej akcji, a jeszcze inaczej indeks o równych wagach. W pierwszym przypadku kilka największych spółek odpowiada za większość zmienności, w drugim pojedyncza droga spółka potrafi ciągnąć cały wskaźnik, choć jej udział w gospodarce jest niewielki. Metodologię publikuje dostawca indeksu, a informację o tym, którą wersję indeksu wycenia dany kontrakt, potwierdza specyfikacja kontraktu u Twojego brokera.

Trzecia warstwa to otoczenie. Na indeksy najmocniej wpływają oczekiwania co do stóp procentowych, napływ kapitału do aktywów ryzykownych oraz kalendarz wyników spółek. Zależność między nastrojem rynku a kierunkiem indeksu opisuje lekcja Risk-on i risk-off, a mechanizm stóp — Banki centralne. Nie musisz znać składu indeksu na pamięć. Musisz umieć odpowiedzieć na dwa pytania: jak indeks waży spółki i ile największych pozycji odpowiada za większość jego ruchu. Bez tych dwóch odpowiedzi porównujesz nazwy, nie ekspozycje.

Co napędza surowiec: dostawa, sezon i magazynowanie

Surowiec ma warstwę, której indeks nie ma: fizyczne zaplecze. Kontrakt może kończyć się dostawą towaru albo rozliczeniem gotówkowym i rozstrzyga to specyfikacja, nie nazwa rynku ani kształt wykresu. Dla tradera detalicznego ważniejsze są jednak trzy realia tego zaplecza: koszt magazynowania, sezonowy cykl produkcji i konsumpcji oraz ciasnota podaży w danym momencie.

Sezonowość nie jest legendą, ale nie jest też uniwersalnym kalendarzem, który przeniesiesz z rynku na rynek. Wynika z cyklu, w którym dany surowiec powstaje i jest zużywany — inaczej wygląda dla produktów energetycznych, inaczej dla zbóż, inaczej dla metali przemysłowych. Konkretny kalendarz sezonowy i raporty o zapasach publikuje giełda dla swojego kontraktu, a Ty sprawdzasz, czy Twój broker notuje ten sam instrument. Nie przenoś wniosku z jednej klasy surowców na drugą tylko dlatego, że wykresy wyglądają podobnie.

Geopolityka to osobny czynnik. Szok podażowy potrafi zdominować poprawny technicznie setup w jednej sesji, bo nie występuje w historii notowań, na której budowałeś swoją regułę. Na rynkach surowcowych zapisz w planie, jaki rozmiar pozycji akceptujesz przy luce otwarcia — to jedyna część tego ryzyka, którą da się ustawić z wyprzedzeniem.

Które miesiące są płynne

Płynność nie rozkłada się równo na krzywej terminowej. Zwykle jedna seria — front month, czasem kolejna — skupia większość obrotu, a dalsze miesiące notują wolumen tak mały, że ich spread opisuje kwotowanie chwilowe, a nie realny rynek. Praktyczna reguła jest jedna: handluj serią, dla której widzisz porównywalny wolumen i spread w kilku kolejnych sesjach, a nie tą, która „ładniej wygląda na wykresie”.

Wybór miesiąca to decyzja kosztowa, nie estetyczna. Spread między seriami, koszt trzymania i moment przejęcia wolumenu przez nową serię rozkładają dwie osobne lekcje: Contango i backwardation oraz Roll kontraktów. Tutaj wystarczy zasada: instrument, którego dalszej serii nie umiesz odczytać, nie wchodzi do porównania. Zanim zestawisz dwa rynki, sprawdź, czy każdy z nich ma miesiąc spełniający ten warunek.

Jak porównać dwa rynki: zmienność i wartość ticka

Znajomość rynku to zły argument w porównaniu, bo mówi o Tobie, a nie o instrumencie. Porównuj dwa parametry, które da się zmierzyć: zmienność wyrażoną jako ułamek ceny oraz koszt wejścia i wyjścia odniesiony do dystansu Twojego stopa. Pierwszy pomiar wykonujesz z notowań, drugi — ze specyfikacji.

zakres_dzienny_pkt = high_sesji − low_sesji
zmiennosc_dzienna  = zakres_dzienny_pkt / close_sesji
zmiennosc_5_sesji  = średnia arytmetyczna z pięciu zmiennosc_dzienna

Zmienność w procentach jest porównywalna między rynkami o różnym nominale, bo nie zależy od wartości punktu. Dopiero drugi krok wprowadza pieniądze:

tick_pkt           — ze specyfikacji (sprawdź u swojego brokera)
wartosc_punktu_PLN — ze specyfikacji (sprawdź u swojego brokera)
dystans_stopa_pkt  = |cena_wejscia − poziom_stopa|
ryzyko_kontraktu   = dystans_stopa_pkt × wartosc_punktu_PLN
tickow_na_1R       = dystans_stopa_pkt / tick_pkt
koszt_spreadu_R    = spread_pkt / dystans_stopa_pkt

Dwie ostatnie liczby odpowiadają na różne pytania. tickow_na_1R mówi, jak drobno możesz ustawić stop: im więcej ticków mieści się w dystansie, tym mniejszy błąd zaokrąglenia i tym rzadziej stop ląduje w przypadkowym miejscu. koszt_spreadu_R mówi, ile płacisz za samo wejście i wyjście w jednostce ryzyka — i to jest liczba, którą zestawiasz z oczekiwaną przewagą. Rynek, na którym spread zjada jedną czwartą Twojego 1R, wymaga wyraźnie większej przewagi niż taki, na którym zjada jedną dwudziestą.

Parametry tick_pkt i wartosc_punktu_PLN różnią się między giełdami, między seriami i między brokerami — sprawdź u swojego brokera, zanim wpiszesz je do arkusza. 1R licz od własnego stopa, zgodnie z lekcją o r-multiple.

Przykład porównania na liczbach ilustracyjnych

Wszystkie liczby poniżej są liczbami ilustracyjnymi. Pokazują kolejność działań, a nie specyfikację jakiegokolwiek realnego kontraktu.

Rynek A: tick 0,25 pkt, wartość punktu 20 PLN, spread 1 pkt, dystans do stopa 20 pkt. Rynek B: tick 0,10 pkt, wartość punktu 90 PLN, spread 3 pkt, dystans do stopa 15 pkt. Twoje 1R to 400 PLN.

Rynek A: tickow_na_1R     = 20 / 0,25 = 80
         koszt_spreadu_R  = 1 / 20    = 0,05R
         ryzyko_kontraktu = 20 × 20   = 400 PLN   → równa się 1R

Rynek B: tickow_na_1R     = 15 / 0,10 = 150
         koszt_spreadu_R  = 3 / 15    = 0,20R
         ryzyko_kontraktu = 15 × 90   = 1350 PLN  → ponad 3 × Twoje 1R

Wniosek z tego rachunku nie brzmi „rynek A jest lepszy”. Brzmi: na rynku A jedna pozycja mieści się w Twojej regule ryzyka, a na rynku B nie mieści się nawet najmniejsza możliwa pozycja przy tym dystansie stopa. Rynek B nie jest przez to zły — jest niedostępny dla tego rozmiaru kapitału i tego stopa. Dostępność kontraktu jest częścią porównania, a nie dodatkiem do niego.

Protokół porównania dwóch rynków — sześć kroków

Kolejność jest częścią procedury. Wynik ma być odtwarzalny: te same odczyty mają dać tę samą decyzję, także wtedy, gdy policzy je ktoś inny.

1. Wybierz dwa rynki i po jednym płynnym miesiącu na każdym. Zapisz kody serii i daty wygaśnięcia z specyfikacji kontraktu. Miesiąc, którego nie umiesz odczytać, wypada z porównania.
2. Odczytaj cztery parametry specyfikacji: tick_pkt, wartość punktu, godziny sesji w czasie polskim oraz wymagany depozyt. Wszystkie cztery sprawdź u swojego brokera — dla tego samego indeksu bywają różne na dwóch rachunkach.
3. Zmierz zmienność z pięciu sesji. Dla każdej sesji policz zmiennosc_dzienna, potem średnią. Jeden dzień to anegdota; pięć dni to jeszcze mała próbka, ale już porównywalna między rynkami.
4. Ustal dystans do stopa na obu rynkach. Nie kopiuj tej samej liczby punktów na oba wykresy — dystans wynika z konstrukcji rynku i zmienności, nie z przyzwyczajenia.
5. Policz tickow_na_1R, koszt_spreadu_R i ryzyko jednego kontraktu według wzorów z poprzedniej sekcji.
6. Policz koszt trzymania na planowanym horyzoncie i domknij rachunek:

koszt_wejscia_wyjscia_R = koszt_spreadu_R + (2 × prowizja_PLN / 1R)
koszt_trzymania_PLN     = koszt_carry_PLN + koszt_rollu_PLN
koszt_calkowity_R       = koszt_wejscia_wyjscia_R + koszt_trzymania_PLN / 1R

Składniki carry i rollu licz wzorami z lekcji Contango i backwardation oraz Roll kontraktów. Prowizje, wartość punktu i depozyt sprawdź u swojego brokera.

Arkusz porównania — wypełnij sam

Po ośmiu wierszach — czterech na rynek — porównaj kolumny „Koszt spreadu (R)” i „Ticków na 1R”. Pierwsza mówi, ile płacisz za wejście, druga, jak precyzyjnie ustawiasz stop. Kolumna „Pomiar powtórzony” ma jedno zadanie: wartość, która nie odtwarza się przy drugim odczycie, jest artefaktem kwotowania, a nie cechą rynku.

Korelacja: dwa rynki, jedno ryzyko

Porównanie dwóch rynków kończy się pytaniem, czy warto trzymać je jednocześnie. Pozycja długa na indeksie i druga na aktywie o wysokiej becie to często ta sama ekspozycja na nastrój „risk-on”, zapisana na dwóch kartkach. Wtedy dwa osobne 1R w dzienniku opisują jedno powiększone ryzyko, a dzienny limit straty przestaje działać zgodnie z założeniem.

Zmierz to prosto: zapisuj dzienną zmianę obu pozycji obok siebie przez dwadzieścia sesji i policz, jak często poruszały się w tym samym kierunku. To pomiar opisowy, nie statystyka — wystarczy, żeby zobaczyć, czy Twoje „dwie pozycje” nie są w praktyce jedną. Narzędzia i limit rozkładają lekcje o korelacji i ryzyku portfelowym. Jeśli okaże się, że rynki chodzą razem, wybierz jeden z nich — ten, który wypadł lepiej w arkuszu — a nie oba naraz.

Kiedy porównanie mówi „nie handluj”

1. Nie znasz specyfikacji jednego z rynków. Brak wartości punktu, ticka albo godzin sesji oznacza, że nie porównujesz rynków, tylko wrażenia. Brakującą liczbę uzupełniasz u brokera albo odpadasz z porównania.
2. Pomiar zmienności nie odtwarza się przy drugim odczycie. Zmiana rzędu wielkości między dwoma pomiarami z tego samego okna sesyjnego oznacza szum, a nie cechę rynku.
3. Minimalna pozycja przekracza Twoje 1R. Jeśli ryzyko jednego kontraktu przy sensownym stopie jest większe niż limit na transakcję, rynek nie jest dostępny. Nie zaokrąglaj wielkości w górę ani nie skracaj stopa, żeby zmieścić się w regule.
4. Wybór opiera się na znajomości rynku, a nie na pomiarze. „Znam indeksy, więc zostaję przy indeksach” to decyzja o Tobie. Jeśli arkusz pokazuje przewagę drugiego rynku, brak zmiany jest decyzją, którą zapisujesz razem z powodem.

Typowe błędy

• Handlowanie dalszego miesiąca, bo cena wygląda ciekawiej. Niższy wolumen i szerszy spread kosztują więcej niż różnica, którą próbujesz wykorzystać.
• Porównywanie rynków po samym ticku. Tick bez wartości punktu i dystansu stopa nie mówi nic o koszcie.
• Mylenie indeksu z jego składem. Kontrakt wycenia koszyk z wagami, a nie średnią arytmetyczną spółek.
• Ignorowanie sezonu i geopolityki na surowcach. Historia notowań nie zawiera szoku, który jeszcze nie wystąpił.
• Traktowanie dwóch pozycji risk-on jako dywersyfikacji. Zamiast dwóch 1R masz jedno większe ryzyko.
• Skakanie między klasami aktywów co tydzień. Bez stałej próbki nie masz czym porównać arkusza.

Ćwiczenie mierzalne

Wybierz dwa rynki — jeden indeksowy i jeden surowcowy — i po jednym płynnym miesiącu na każdym. Wykonaj kroki 1–5 protokołu: zapisz cztery parametry specyfikacji potwierdzone u brokera, zmierz zmienność z pięciu sesji i policz tickow_na_1R, koszt_spreadu_R oraz ryzyko jednego kontraktu w PLN. Wypełnij arkusz, a na końcu zapisz jedno zdanie: który rynek mieści Twój 1R i dlaczego. Jeśli nie mieści się żaden, odpowiedzią nie jest zmiana reguły ryzyka, a zmiana rozmiaru instrumentu.

Częste pytania

Czy indeksy są łatwiejsze od surowców?

Często są płynniejsze i bardziej przewidywalne godzinowo, zwłaszcza w oknie sesji amerykańskiej. „Łatwiejsze” znaczy tu tyle, że łatwiej zebrać porównywalną próbkę danych. Nie znaczy, że wynik jest dodatni: o tym decydują rozmiar pozycji i plan, a nie wybór rodziny rynków.

Skąd wziąć skład i wagi indeksu, na który mam kontrakt?

Metodologię publikuje dostawca indeksu, a to, którą jej wersję wycenia Twój kontrakt, potwierdza specyfikacja u brokera. Nie zakładaj, że dwa kontrakty o podobnej nazwie wyceniają ten sam koszyk — to sprawdzenie zajmuje kilka minut i zmienia sens całego porównania.

Czy zmienność w procentach wystarczy do wyboru rynku?

Nie. Zmienność mówi, jak dużo ruchu jest w cenie, ale nie mówi, ile kosztuje wejście w ten ruch. Dopiero zestawienie jej z kosztem spreadu w R i z ryzykiem jednego kontraktu w PLN daje odpowiedź, czy rynek mieści się w Twoim planie. Parametry do tego rachunku sprawdź u swojego brokera.

Po co mierzyć ticki na 1R i koszt spreadu w R, skoro i tak wybieram rynek, który znam?

Bo znajomość rynku nie zmienia jego kosztu ani rozmiaru ticka. Pomiar zamienia „znam się na indeksach” na liczbę, którą można zestawić z drugą liczbą — i dopiero wtedy widać, czy wybór wynika z przewagi, czy z przyzwyczajenia. Bez tego dwie różne decyzje, zostanie przy znanym rynku i przejście na zmierzony, wyglądają w dzienniku identycznie, choć mają inne uzasadnienie. Przy małym kapitale najważniejsza bywa jednak nie zmienność, a to, czy jeden kontrakt w ogóle mieści się w Twoim 1R — i to pytanie rozstrzyga rachunek, a nie znajomość rynku. Wartości ticka, wartości punktu i prowizji potwierdź u swojego brokera.