Ryzyko portfelowe i korelacje — kiedy wiele pozycji = jedna pozycja

Teza tej lekcji: portfel = suma ekspozycji na czynniki

Każda pozycja to nie tylko „swój” stop — to też udział w ryzykach wspólnych: sektor, waluta, stopy, sentyment risk-on/risk-off. Gdy otwierasz pięć pozycji, które reagują na ten sam czynnik, realne ryzyko to jedna pozycja na ten czynnik. Limit na jedną pozycję nie chroni, jeśli łącznie ekspozycja na sektor = 5× limit.

Przykład: korelowane pozycje

Wniosek: liczysz pozycje po czynniku, nie po „sztukach”. Pięć pozycji w jednym sektorze to nie dywersyfikacja — to koncentracja.

Jak liczyć ekspozycję łączną

1. Zbierz otwarte pozycje i przypisz każdej czynniki ryzyka (sektor, waluta, region, typ aktywa).
2. Zsumuj ryzyko w R per czynnik: pozycja A 1R + pozycja B 1,5R + pozycja C 1R = 3,5R na sektor.
3. Porównaj z limitem na czynnik — np. max 2R na sektor; jeśli masz 3,5R, część pozycji jest poza regułą.
4. Zdecyduj: zmniejsz jedną pozycję albo zaakceptuj świadomie, że sektor przekracza limit.

Limity per pozycja (z reguły 1–2%) zostają, ale dostajesz drugi wymiar: limit per czynnik.

Korelacje zmieniają się w stresie

Korelacje potrafią rosnąć w momentach paniki: aktywa „niezależne” w normalnych czasach poruszają się razem, gdy rośnie risk-off. Dlatego:

• nie zakładasz korelacji „na zawsze” — sprawdzasz ją w różnych warunkach,
• bufor bezpieczeństwa (mniejszy łączny limit) jest częścią planu,
• drawdown liczysz dla portfela, nie dla pojedynczej pozycji — bo on sumuje korelowane straty.

To połączenie z expectancy i krzywą kapitału: drawdown portfela pokazuje, czy „dywersyfikacja” naprawdę działa.

Praktyczny protokół przed otwarciem pozycji

1. Czy mam już pozycję na ten sam czynnik?
2. Ile R mam łącznie na ten czynnik po tej pozycji?
3. Czy to mieści się w limicie per czynnik?
4. Jeśli nie — którą pozycję zmniejszam, a której nie otwieram?

Jeśli nie potrafisz odpowiedzieć na pytanie 1, nie otwierasz pozycji. To nie jest ostrożność — to standard, który chroni przed „portfelem pięciu stopów na to samo”.

Warstwa PL i pomiar

Zanim skalujesz size, zapisz w dzienniku trzy fakty z metody pomiaru: (1) jaki % kont detalicznych raportuje Twój broker i z jaką datą komunikatu, (2) ile kosztuje typowy overnight względem Twojego 1R, (3) czy setup przechodzi mini-próbkę bez optymalizacji wstecz. To nie jest backtest „na pewny zysk” — to higiena evidence of work.

Policz size w kalkulatorze 1–2% albo wynik w R-multiple. Jeśli grasz FX, zorientuj wartość ruchu w pips → PLN. Limit per czynnik zapisujesz w dzienniku.

Ćwiczenie mierzalne

Weź swój ostatni miesiąc pozycji (albo 10 przykładowych). Dla każdej przypisz czynnik ryzyka i zapisz R. Zsumuj R per czynnik. Wniosek: ile „prawdziwych pozycji” miałeś w portfelu? Gdyby limit per czynnik wynosił 2R, kiedy przekroczyłeś go bez świadomości? To jest moment, w którym „diversyfikacja” przestaje być dekoracją.

Częste pytania

Jak poznać korelację dwóch aktywów?

Z danych historycznych (współczynnik korelacji), ale pamiętaj: korelacje rosną w stresie. Lepiej liczyć ekspozycję na wspólny czynnik niż polegać na współczynniku.

Czy limit per czynnik zastępuje limit 1–2%?

Nie — uzupełnia go. Limit per pozycja zostaje; limit per czynnik chroni przed „portfelem wielu pozycji na to samo”.

Czy dwie pary FX z USD to zawsze jedna ekspozycja?

W dużym uproszczeniu tak — obie reagują na dolara. Różne waluty kwotowane dają pewną dywersyfikację, ale wspólny czynnik pozostaje.