PIT-38 vs PIT-36: Mapa Instrumentów - Akcje, ETF, CFD, Forex

DISCLAIMER: Treść edukacyjna, nie porada podatkowa/prawna. Przepisy: art. 30b PIT, art. 30a PIT, interpretacje KIS 2024-2026. Skonsultuj z doradcą.

Wstęp: Najdroższa pomyłka tradera kosztuje 10 minut nieuwagi

Wyobraź sobie: zarabiasz 60 000 zł na XTB na CFD na DAX i 40 000 zł na akcjach PKN Orlen. Rozliczasz wszystko na PIT-38, bo “19% to 19%”. W lipcu dostajesz wezwanie: CFD to PIT-36, art. 20 ust. 1 PIT, inne źródła. Masz zaległość, odsetki i konieczność korekty. 40 minut lektury tej lekcji oszczędziłoby Ci 5 000 zł i 3 miesiące stresu.

Spis treści

1. Dlaczego to ważne dla tradera
2. PIT-38 - fundament: co to i kiedy
3. PIT-36 - kiedy CFD, forex i futures lądują tu
4. Duża tabela: instrument -> PIT -> kurs NBP -> deadline
5. Wzory matematyczne i przeliczanie po NBP
6. Przykład z rynku: Trader mieszany 2025
7. Błędy początkujących
8. Ćwiczenia praktyczne
9. Checklista
10. Podsumowanie i next steps

1. Dlaczego to ważne dla tradera?

Bo formularz = kwalifikacja prawna = inne zasady strat i kosztów. PIT-38 i PIT-36 to nie tylko inne okienko w e-PIT. To:

• Inne źródło przychodu (kapitały pieniężne vs inne źródła)
• Inna możliwość rozliczania straty (strata z PIT-38 przechodzi tylko na PIT-38, max 5 lat, max 50% rocznie)
• Inny moment powstania przychodu (dla CFD zamknięcie pozycji, dla akcji sprzedaż)
• Inne załączniki i inne kontrole krzyżowe przez KAS

Podatek_(PIT38 = 19% × (Przychód - Koszt_(nabycie - Koszty_(prowizje)

Podatek_(PIT36_CFD = 19% × (Zysk_(zamknięte_pozycje - Strata_(zamknięte) text( ale w sekcji inne źródła

Oba 19% liniowo, ale nie łączą się. Nie odliczysz straty z forex (PIT-36) od zysku z akcji (PIT-38).

2. PIT-38 - Król inwestora

Podstawa: art. 30b ustawy PIT. Dotyczy odpłatnego zbycia papierów wartościowych i pochodnych instrumentów finansowych… i od 2019 krypto, które są traktowane jako kapitały pieniężne.

Co w PIT-38:

• Akcje GPW i zagraniczne (Apple, NVDA - sprzedaż)
• ETF-y (akumulujące i dystrybucyjne - sprzedaż jednostki, nie dywidenda wewnątrz)
• Obligacje - sprzedaż przed wykupem, dyskonto
• Dywidendy? UWAGA: dywidendy z akcji polskich są w PIT-38 ale w osobnej sekcji, zryczałtowane 19% - często pobiera płatnik (biuro maklerskie). Zagraniczne - też PIT-38, ale musisz doliczyć i ewentualnie metoda unikania podwójnego.
• Prawa poboru, warrant’y, certyfikaty
• Krypto od 2019 - sprzedaż krypto za FIAT, krypto za krypto (barter), krypto za towar/usługę - wszystko PIT-38 sekcja krypto. Koszt FIFO.
• Kontrakty terminowe na GPW? Złożone - jeśli rozliczane gotówkowo i są papierem wartościowym - PIT-38, ale większość traderów FX/CFD ma je na PIT-36 - patrz interpretacje.

Koszty w PIT-38:

• Cena nabycia
• Prowizje maklerskie kupno + sprzedaż
• Opłaty giełdowe
• NIE odliczysz: abonamentu TradingView, internetu, szkoleń - to nie koszt nabycia.

Termin: do 30 kwietnia roku następnego. Za 2025 -> 30.04.2026. PIT-8C dostajesz do końca lutego.

3. PIT-36 - Dom CFD, Forex, Futures (niekiedy)

Podstawa: art. 10 ust. 1 pkt 9 + art. 20 + art. 30b wykluczenia. CFD, forex spot (nieinstrumentowy), część futures na rynku nieregulowanym to przychody z innych źródeł.

Stanowisko KIS 2023-2025: CFD i forex u brokera typu market maker to PIT-36, bo nie jest to odpłatne zbycie papieru wartościowego w rozumieniu PIT, tylko kontrakt różnicowy rozliczany gotówkowo między tobą a brokerem. Nie ma przeniesienia własności instrumentu bazowego.

Futures na CME przez IBKR? Tu spór. Część interpretacji mówi PIT-38 jako pochodny instrument finansowy, część (dominująca obecnie) PIT-36 jako inne źródła. Bezpiecznie: zapytaj doradcę i złóż wniosek o interpretację indywidualną. W praktyce traderów w PL: IBKR futures -> PIT-36.

Co w PIT-36:

• CFD na indeksy, akcje, krypto, towary
• Forex spot (EUR/USD)
• Forex forward
• Część futures i opcji poza rynkiem regulowanym GPW
• LP staking jako działalność? Nie, ale CFD tak.

Deadline: też 30 kwietnia, ale inny formularz i inne zasady zaokrągleń.

4. Duża Tabela: Instrument -> PIT -> Kurs NBP -> Deadline

Wzór przeliczenia po NBP

Dla każdej transakcji zagranicznej:

Kwota_(PLN = Kwota_(Waluta × Kurs_(NBP, tabela A, D-1

Gdzie D-1 to dzień poprzedzający dzień uzyskania przychodu / poniesienia kosztu. Dla sprzedaży akcji: dzień sprzedaży. Dla kupna: dzień kupna. Dla dywidendy: dzień wypłaty.

Jeśli NBP nie ogłosił kursu (weekend, święto) -> kurs z ostatniego dnia roboczego przed D-1.

Dochod_{zagraniczny} = (Przychód_{USD} × NBP_{sprzedaż}) - (Koszt_{USD} × NBP_{kupno})

Przykład: Kupujesz 10 AAPL po 180 USD 2025-03-10, sprzedajesz po 200 USD 2025-09-15.

• NBP D-1 kupna (2025-03-09 niedziela -> 2025-03-07): 3.92
• NBP D-1 sprzedaży (2025-09-14 niedziela -> 2025-09-12): 3.98 Koszt = 1800 * 3.92 = 7056 PLN Przychód = 2000 * 3.98 = 7960 PLN Dochód = 904 PLN, podatek 171.76 PLN.

5. Jak to zastosować w praktyce

Krok 1: Wyeksportuj CSV ze wszystkich brokerów. Krok 2: Oznacz każdy instrument tagiem PIT-38 / PIT-36 / DYWIDENDA / KRYPTO. Krok 3: Dla każdego zagranicznego: dobierz kurs NBP D-1 via API NBP: https://api.nbp.pl/api/exchangerates/rates/a/usd/2025-03-07/ Krok 4: Zsumuj oddzielnie PIT-38 i PIT-36. Krok 5: Sprawdź straty z lat ubiegłych - możesz odliczyć do 50% straty rocznie przez 5 lat.

Przykład z rynku: Trader mieszany 2025

Ania:

• Zysk akcje PL: +30 000 PLN (PIT-38)
• Strata akcje USA: -10 000 PLN (PIT-38)
• Zysk CFD DAX: +50 000 PLN (PIT-36)
• Strata forex: -20 000 PLN (PIT-36)
• Krypto: +20 000 PLN (PIT-38 krypto sekcja osobna)

Rozliczenie:

• PIT-38 akcje: dochód 20 000 (30k-10k) -> podatek 3 800 PLN
• PIT-38 krypto: dochód 20 000 -> podatek 3 800 PLN (osobno, ale ten sam formularz)
• PIT-36 CFD/forex: dochód 30 000 (50k-20k) -> podatek 5 700 PLN Łącznie 13 300 PLN. Nie może skompensować straty forex z akcjami.

Gdyby Ania miała stratę 40k z akcji z 2024 w PIT-38 -> może odliczyć max 20k w 2025.

6. Błędy początkujących

1. CFD na PIT-38 - najczęstszy błąd. KAS ma algorytmy porównujące PIT-8C vs deklaracje. CFD nie ma w PIT-8C z polskiego brokera? Bo polski broker CFD daje Ci PIT-8C z sekcją “inne źródła” i wpisuje to w PIT-8C do PIT-36.
2. Kurs NBP z dnia transakcji, nie D-1 - błąd o 0.5-2% wartości, przy 500k obrotu to 5-10k różnicy w dochodzie.
3. Nieodliczanie prowizji - prowizja to koszt.
4. Krypto krypto-krypto nie rozliczane - każda zamiana to przychód.
5. Dywidendy zagraniczne nie wykazane, bo “podatek pobrany” - W USA pobrane 15%, w PL musisz wykazać i dopłacić 4% różnicy do 19% (metoda proporcjonalnego odliczenia).
6. Brak UPO - nie masz dowodu złożenia.

7. Ćwiczenia praktyczne

Ćw 1: Masz transakcję: Kupno 100 ETF IWDA po 80 EUR 2025-01-15 (NBP EUR 4.25), sprzedaż 100 po 90 EUR 2025-06-20 (NBP EUR 4.30), prowizja łącznie 10 EUR (NBP 4.28 średnio). Policz dochód PIT-38.

Rozw: Przychód 9000 EUR 4.30=38700, Koszt 80004.25=34000, prowizja 10*4.28=42.8, dochód=38700-34000-42.8=4657.2, podatek 885 PLN.

Ćw 2: Zmień w arkuszu wszystkie transakcje USD na przeliczenie NBP D-1 automatycznie przez =GOOGLEFINANCE? Nie - GoogleFinance to nie NBP. Użyj IMPORTDATA z API NBP.

Ćw 3: Sprawdź swój PIT-8C za 2024 - w której rubryce masz CFD? Zaznacz.

8. Checklista lekcji

• Pobrałem/am wszystkie PIT-8C i oznaczyłem/am co to PIT-38 vs 36
• Mam listę instrumentów z tagami
• Zaimplementowałem/am kurs NBP D-1 (API lub tabela)
• Policzyłem/am dochód osobno dla PIT-38 akcje, PIT-38 krypto, PIT-36 CFD/forex
• Sprawdziłem/am straty z 5 lat wstecz do odliczenia
• Mam UPO za poprzedni rok

9. Podsumowanie i Next Steps

• 19% to nie wszystko - liczy się formularz.
• Akcje, ETF, krypto spot -> PIT-38.
• CFD, forex, większość futures zagranicznych -> PIT-36.
• Zawsze NBP D-1 dla zagranicy.
• Straty nie przechodzą między PIT-38 a PIT-36.

Next: Lekcja 02 - Krypto FIFO, staking, airdropy - tam wejdziemy w szczegóły, które tu tylko zasygnalizowaliśmy, i policzymy krypto zgodnie z FIFO.

Szablon do pobrania (opis): Arkusz Google Sheets Mapa_Instrumentow z kolumnami: Data, Instrument, Typ (akcja/CFD/krypto), Broker, Przychód waluta, Koszt waluta, NBP D-1 przychód, NBP D-1 koszt, Dochód PLN, PIT.