Verticals, Iron Condor i Butterfly - spready zdefiniowanego ryzyka

Sprzedaż nagiej opcji to nieograniczone ryzyko. Spread to to samo zagranie kierunkowe i na zmienność, ale z dachem nad głową. Vertical, Iron Condor i Butterfly to trzy formy tego samego pomysłu: płacisz za skrzydło ochronne, aby ściąć ogon rozkładu strat. Tracisz część zysku, zyskujesz przetrwanie.

Ta lekcja uczy, jak liczyć ryzyko, max zysk, breakeven i jak mierzyć, czy spread ma sens po prowizjach.

Dlaczego spready zamiast nagich opcji

Nagie opcje mają fantastyczny profil Theta, ale jeden gap może skasować miesiące zysków. Spread poświęca 70% Theta, ale redukuje ryzyko o 80-90%.

Zasada: Jeśli nie możesz zasnąć z nagą opcją, nie googlaj afirmacji. Zmień ją na spread.

Vertical Spread - cegła konstrukcyjna

Vertical to dwie opcje tego samego wygaśnięcia, różne strike, ten sam typ (call lub put).

Rodzaje:

• Bull Put Spread: Sprzedajesz ATM/OTM Put, kupujesz niżej OTM Put. Zakład bullish/neutralny. Kredyt na wejściu.
• Bear Call Spread: Sprzedajesz OTM Call, kupujesz wyżej OTM Call. Zakład bearish/neutralny.
• Bull Call Spread (debit): Kupujesz call, sprzedajesz wyższy call. Płacisz debit, zakładasz wzrost, ale taniej niż long call.
• Bear Put Spread (debit): Kupujesz put, sprzedajesz niższy put.

Wzory dla Credit Spread (Bull Put / Bear Call):

Kredyt otrzymany = Cena opcji sprzedanej - Cena opcji kupionej
Szerokość spreadu = |Strike sprzedany - Strike kupiony|
Max Zysk = Kredyt
Max Strata = Szerokość - Kredyt
Breakeven = Strike sprzedany +/- Max Zysk (zależnie od typu)
Return on Risk = Max Zysk / Max Strata

Przykład Bull Put Spread na SPY:
SPY 450 USD, Sell Put 440 za 2.00, Buy Put 435 za 1.00
Kredyt = 1.00 * 100 = 100 USD
Szerokość = 5 USD = 500 USD
Max Zysk = 100 USD
Max Strata = 400 USD
Breakeven = 440 - 1 = 439
ROC = 100/400 = 25%

Mierz efektywność nie w ROC, a w:

Expected Value ≈ P(Wygrana) * Max Zysk - P(Przegrana) * Max Strata
P(Wygrana) ≈ 1 - Delta short leg (przybliżenie)
Jeśli EV < 0 po prowizjach, spread nie ma sensu matematycznego.

Iron Condor - dwa verticale na raz

Iron Condor = Bull Put Spread + Bear Call Spread, to samo wygaśnięcie, oba OTM. Zakład: rynek zostanie w range.

Konstrukcja:
Sell Put Spread: np. 440/435
Sell Call Spread: np. 460/465
Całość na SPY 450, 30-45 DTE

Kredyt łączny = Kredyt Put Spread + Kredyt Call Spread
Max Zysk = Kredyt łączny
Max Strata = Max(Szerokość Put Spread, Szerokość Call Spread) - Kredyt łączny // jeśli symetryczny, to prościej
Breakeven dolny = Strike Put sprzedany - Kredyt
Breakeven górny = Strike Call sprzedany + Kredyt

Przykład:
Put 440/435 kredyt 1.00, Call 460/465 kredyt 1.00
Łączny kredyt = 2.00 = 200 USD
Max strata = 5 - 2 = 3.00 = 300 USD na stronę
Breakeven = 438 i 462

Dlaczego Iron Condor popularny? Bo podwójna Theta i wydaje się “bezpieczny”. Prawda: podwójna Theta = podwójna Gamma. Gdy rynek wybija jedną stronę, tracisz, a druga strona nie zyskuje proporcjonalnie po breakeven.

Mierz:

• Delta netto powinna być między -10 a +10 na start.
• Theta / Vega: jeśli Vega jest 3x większa niż dzienna Theta * DTE do zamknięcia, jesteś zakładem na IV, nie na range.

Butterfly - zakład na precyzję

Butterfly to zakład, że cena będzie dokładnie tu, gdzie chcesz. Konstrukcja z 3 strike’ów, symetryczna najczęściej.

Long Call Butterfly (debit): Buy 1x Call Strike Low, Sell 2x Call Strike Middle, Buy 1x Call Strike High

Koszt = Debit zapłacony
Szerokość skrzydła = Middle - Low (powinno = High - Middle dla symetrii)
Max Zysk = Szerokość - Debit (gdy cena = Middle w dniu wygaśnięcia)
Max Strata = Debit
Breakeven dolny = Low + Debit
Breakeven górny = High - Debit

Przykład: SPY 450
Buy 445 Call, Sell 2x 450 Call, Buy 455 Call
Debit = 1.50 = 150 USD
Szerokość = 5
Max Zysk = 350 USD przy 450
Max Strata = 150 USD

Butterfly ma bardzo niski koszt, ale bardzo wąską strefę zysku. Dla tradera detalicznego lepszy do kupowania tanio (long butterfly) niż sprzedawania (short butterfly ma nieograniczone ryzyko i nazywa się Iron Butterfly w wersji z put/call).

Kiedy używać:

• Vertical: gdy masz kierunek + chcesz limit ryzyka
• Iron Condor: gdy IV Rank wysoki (>50), rynek w konsolidacji, DTE 30-45
• Butterfly: gdy spodziewasz się pinningu ceny (np. przed wygaśnięciem), niskie IV, chcesz mały debit za dużą wypłatę

Kiedy plan mówi nie handluj

1. Gdy szerokość spreadu < 1.5x kredyt. Masz ROC < 50%, ale i tak bierzesz pełne ryzyko szerokości. Po prowizjach (4 nogi) zostaje 10-15% max. Nie warto.
2. Gdy bid/ask całego spreadu > 15% kredytu. Na mało płynnych opcjach (WIG20 poza ATM) slippage zabija całą przewagę. Jeśli nie możesz wejść limitem w mid-price +/- 5 centów, odpuść.
3. Gdy DTE < 7 i grasz Iron Condor ATM. Gamma jest absurdalna. Jeden świeca 1% zabiera 200% max zysku. Iron Condor to strategia 30-45 DTE, zamykana na 21 DTE.
4. Gdy IV Rank < 20 i sprzedajesz premium. Sprzedajesz tanio to, co powinieneś kupować. W niskim IV kupuj debit spready (Bull Call / Bear Put) zamiast sprzedawać credit spready.
5. Gdy masz 2 przegrane verticale pod rząd na tym samym tickerze. To nie pech, to zły dobór strike lub ignorowanie trendu D1/W1. Zatrzymaj się na 48h i policz EV na nowo.

Błędy które kosztują najwięcej

Ćwiczenie mierzalne

Tytuł: Porównanie 20 spreadów - kredyty vs zamknięcia na 50%

1. Na papierze lub w dzienniku (bez handlu) wybierz SPY i zapisz przez 4 tygodnie 20 różnych Iron Condorów 30-45 DTE: strike, kredyt, szerokość, Delta, IV Rank w dniu wystawienia.
2. Dla każdego policz: Max Zysk, Max Strata, ROC, P(Win) ≈ 1 - (Delta Put + Delta Call).
3. Zasymuluj regułę: Zamknięcie na 50% max zysku lub na 21 DTE. Policz, ile dni średnio trwa do 50%. Zapisz prowizje (załóż 1.5 USD za nogę).
4. Policz EV po prowizjach dla każdego. Posortuj tabelę po EV, nie po ROC.

Kryterium zaliczenia: 20 spreadów policzonych, w tym 5 z IV Rank < 30 i 5 z IV Rank > 60. Zobaczysz różnicę w kredycie.

Sprawdź się

1. Bull Put Spread: Sell 440 Put 2.50, Buy 435 Put 1.20. Policz Max Zysk, Max Stratę, Breakeven, ROC.
2. Czym różni się Iron Condor od dwóch niezależnych verticali? Kiedy to różnica ma znaczenie dla marginu?
3. Dlaczego zamykanie credit spreadów na 50% max zysku jest statystycznie lepsze niż trzymanie do wygaśnięcia?
4. Butterfly 5 USD szerokości, debit 1.20. Ile to Max Zysk, Max Strata, Breakevens?
5. Kiedy debit spread (Bull Call) jest lepszy od credit spread (Bull Put) mimo podobnej tezy bullish?

Częste pytania

Czy vertical zawsze ma zdefiniowane ryzyko? Tak, jeśli obie nogi to opcje tego samego typu i tego samego wygaśnięcia, ryzyko jest ograniczone do szerokości minus kredyt/debit. Jeśli wygaśnięcia są różne (diagonal), ryzyko jest inne – to już nie classic vertical.

Ile DTE na Iron Condor? Dla detalicznego tradera dochodowego standard to 30-45 DTE na otwarcie, zamknięcie na 21-14 DTE lub na 50% max zysku. Poniżej 14 DTE Gamma rośnie nieliniowo. Powyżej 60 DTE Theta jest wolna.

Czy mogę mieć stratę większą niż max strata ze wzoru? Tak, jeśli dojdzie do early assignment jednej nogi lub luki cenowej i nie masz zabezpieczonej drugiej nogi gotówką/akcjami, a broker zamknie Ci pozycję po gorszej cenie. Dlatego spread musi być w całości na koncie zabezpieczonym gotówką/marginem na szerokość.

Dlaczego mój broker pokazuje inne Max Strata niż moje obliczenia? Bo nie uwzględnia prowizji i ewentualnych opłat za assignment. Zawsze dodaj 4-8 USD na noga * 4 nogi jako koszt worst-case dla USA. Dla GPW policz prowizję od każdej nogi OW20.

---

Materiał edukacyjny. Nie jest to porada inwestycyjna ani rekomendacja. Każda decyzja handlowa to Twoje ryzyko. Mierz kredyt, spread i czas zamiast zgadywać kierunek.

---