Strategie Spreadów - Calendar, Crack i Crush Spread na Futures

Hook: Jak Zarabiać Nie Zgadzając Przyszłej Ceny Ropy?

Najbogatsi traderzy w Chicago rzadko obstawiają czy ropa pójdzie w górę czy w dół. Oni obstawiają czy różnica między ropą a benzyną się powiększy – bo znają marże rafinerii. Albo czy różnica między grudniową a marcową pszenicą wzrośnie, bo zapasy maleją.

To jest spread trading. Zamiast ryzyka 2 000 USD na kontrakt CL, masz ryzyko 400 USD na crack spreadzie. Zamiast margin $8 000 na CL, giełda bierze $400 na calendar spread. Mniejsza zmienność, mniejszy margin, ale wymaga matematyki.

W tej lekcji poznasz 4 spready, które budują kariery traderów surowcowych.

Spis Treści

1. Czym jest spread na futures?
2. Dlaczego spread ma niższy margin i ryzyko?
3. Wzór: Spread = Leg1 - Leg2 * hedge_ratio
4. Calendar Spread - różnica czasowa
5. Inter-Market Spread - różnica między rynkami (Gold vs Silver)
6. Crack Spread - marża rafinerii
7. Crush Spread - marża przetwórstwa soi
8. Dlaczego to ważne dla tradera?
9. Przykład: Calendar ZW w PLN
10. Studium przypadku: Crack Spread 2022 - wojna i $60 marża
11. Jak zastosować w praktyce
12. Błędy początkujących
13. Ćwiczenia praktyczne
14. Checklista
15. Podsumowanie i projekt końcowy

Czym Jest Spread na Futures?

Spread to jednoczesne zajęcie pozycji long na jednym kontrakcie i short na innym powiązanym kontrakcie. Zyskujesz nie na kierunku rynku, ale na zmianie relacji między nimi.

Przykład: Long CL Dec 80 USD, Short CL Mar 82 USD. Spread = Dec - Mar = -2 USD. Jeśli różnica zawęzi się do -0.5 USD (backwardation maleje), zarabiasz 1.5 USD niezależnie czy ropa poszła 80->85 czy 80->75.

Typy:

• Calendar (intra-market): ten sam towar, różne miesiące
• Inter-market: różne towary, np. GC vs SI, CL vs NG
• Processing spreads: Crack (ropa->produkty), Crush (soja->śruta+olej)

Dlaczego Spread Ma Niższy Margin i Ryzyko?

Giełda (CME SPAN) wie, że spread jest mniej zmienny niż outright. CL może ruszyć 5% dziennie, ale spread CL Dec-Mar ruszy 0.5% bo oba legs reagują podobnie na wiadomości.

Dlatego CME daje margin credit 70-95%.

To pozwala grać mniejszym kontem 30k PLN spreadami, gdzie outright byłby za ryzykowny.

Ale uwaga: niższa zmienność nie oznacza braku ryzyka – w 2020 calendar CL rozjechał się o $15!

Wzór: Spread = Leg1 - Leg2 * hedge_ratio

Podstawowy wzór wyliczający wartość spreadu:

Spread = Leg1 - Leg2 × hedge_ratio

Gdzie hedge_ratio to stosunek wielkości / ryzyka, by zneutralizować ekspozycję na kierunek.

Dla surowców fizycznych hedge_ratio wynika z procesu przetwórstwa:

Crack Spread 3:2:1

• 3 baryłki ropy → 2 baryłki benzyny RB + 1 baryłka heating oil HO
• Wzór:

Crack_(3:2:1 = 3 × CL - (2 × RB + 1 × HO)

Ale w przeliczeniu na cenę per baryłka (RB i HO kwotowane w galonach, 42 galony per baryłka):

Spread_{USD/bbl}= -3*CL +2*RB*42 +1*HO*42

Dodatni spread = zysk rafinerii per 3 bbl.

Crush Spread

• 1 soja (60 bu) ~ 44 bu śruty + 11 bu oleju (reszta odpad). W standaryzacji CBOT:
• 10 kontraktów soi → 11 kontraktów śruty? Różne wersje. Najprostsza:

Crush = ZM + ZL - ZS

Gdzie ZM = soymeal, ZL = soyoil, ZS = soybeans, z hedge ratio. Standard CBOT: Long 10 ZS, Short 11 ZM i 9 ZL? Ale używamy uproszczenia: 1:1:1 dla edukacji.

Hedge ratio dla równej ekspozycji dolarowej:

hedge_ratio = (Multiplier_1 × Price_1/Multiplier_2 × Price_2 × beta

Dla GC vs SI: GC 100 oz *$2000=$200k notional, SI 5000 oz *$25=$125k. Ratio ~1.6 SI per 1 GC by zrównoważyć dolarowo.

Calendar Spread - Różnica Czasowa

Najpopularniejszy spread wśród początkujących surowcowych.

Przykład: Pszenica ZW. Masz ZW Dec 650c, ZW Mar 670c. Spread = Dec - Mar = -20c. Rynek w contango (dalszy droższy). Uważasz że zapasy spadną i backwardation wróci – chcesz by spread wzrósł (np. do -5c).

Zysk: -5 - (-20)=+15c *5000 bu=$750 per spread.

Kiedy handlować?

• Sezonowo: tuż po żniwach ZW contango głębokie – short calendar (sell Dec buy Mar?) Actually contango -20, oczekujesz pogłębienia? Zależy.
• Raporty: przed WASDE spread potrafi zwęzić/rozszerzyć 2x.
• Magazyny: wysokie zapasy EIA → contango pogłębia → short front spread.

Zalety: Niska zmienność, margin $150-250 dla ZW calendar, dobre dla kont 15k PLN.

Ryzyko: Flash w jednym miesiącu (np. squeeze na front) może rozjechać spread 10x normalnie.

Inter-Market Spread - Złoto vs Srebro

Najstarszy spread: Gold/Silver Ratio.

Cena GC 2000, SI 25 → ratio 80. Historycznie 40-100. Gdy ratio >90 ekstremum – srebro tanie vs złoto – kupujesz spread long SI short GC licząc na spadek ratio.

Wzór neutralny dolarowo:

Chcesz $200k ekspozycji w każdym legu: 1 GC =100 oz, 1 SI =5000 oz. Przy GC 2000, SI 25: 1 GC $200k, 1 SI $125k więc ratio 1 GC : 1.6 SI.

Spread w punktach? Na TradingView możesz zrobić GC1!/SI1! * ratio.

Crack Spread - Marża Rafinerii

Co to: Rafineria kupuje ropę (CL), sprzedaje benzynę (RB) i heating oil/diesel (HO). Różnica to jej zysk.

3:2:1 Crack: 3 CL -> 2 RB +1 HO.

Cena w USD/baryłkę:

Crack = -3*P_{CL} +2*P_{RB}*42 +1*P_{HO}*42

Przykład liczby rzeczywiste: CL 80, RB 2.50 $/gal (=105 $/bbl), HO 2.70 $/gal (=113.4 $/bbl)

Crack = -3*80 +2*105 +1*113.4 = -240+210+113.4=83.4 USD na 3 bbl =27.8 USD/bbl marża

Rafinerie hedżują ten spread: jeśli marża 30 USD, sprzedają crack (short RB+HO, long CL) by zablokować zysk? Actually long produkty short ropa = lock margin. Traderzy spekulacyjni patrzą na sezon: lato driving season – popyt na RB rośnie → crack rośnie – long crack.

Margin: CME daje 80-90% credit na crack vs outright – ok $1 200 vs $8k+$x2.

Crush Spread - Marża Przetwórstwa Soi

Podobne: przetwórca kupuje soję (ZS), sprzedaje śrutę sojową (ZM – pasza) i olej sojowy (ZL – jedzenie/biopaliwo).

Board Crush: 1 bu soi ~44 lbs meal +11 lbs oil.

Crush_{profit}= (MealPrice *44 + OilPrice *11)/2000?

Uproszczone CBOT: Long 10 ZS (5k bu each =50k bu), Short 11 ZM (100 short ton), Short 9 ZL (60k lbs). Ale edukacyjnie: gdy popyt na bio-diesel rośnie, ZL outperform ZS → long crush (short ZS? wait). Actually ZM+ZL -ZS.

Long crush = kupujesz produkty (ZM+ZL) short surowiec (ZS) – lock marża przetwórcy. Gdy marża szeroka, przetwórcy sprzedają crush (odwrotnie).

Dla tradera: gdy popyt na mięso rośnie (pasza ZM), long crush.

Dlaczego To Ważne Dla Tradera?

1. Mniejsze konto: Konto 20k PLN nie udźwignie 1 CL outright ($8k margin + $2k risk), ale 2 calendar CL ($800 margin + $400 risk) – tak.
2. Mniej stresu: Spread zmienność 3x mniejsza niż outright – łatwiej spać.
3. Fundament: Crack/crush oparte na realnej ekonomii rafinerii/przetwórni – łatwiejsze do modelowania niż kierunek ropy.
4. Dywersyfikacja: Spready często nisko skorelowane z ES – dobre do portfolio.

Przykład z Rynku: Calendar ZW w PLN

Konto 30 000 PLN (~7 500 USD). ZW calendar Dec-Mar.

• Margin: $200 per spread (CME credit)
• Wejście: Sell ZW Dec 680c, Buy ZW Mar 695c = spread -15c. Oczekujesz że contango się zmniejszy do -5c (bo susza).
• Ruch 10c =10 *$50? Actually ZW tick $12.50 per 0.25c? 1c = $50. Więc 10c = $500.
• Stop: jeśli spread idzie do -25c (pogłębia) -10c strata = $500 ~2 000 PLN.
• Ryzyko $500 =6.6% konta – za dużo. Zmień na 1 spread? To już 1 spread. Więc zmniejsz ryzyko: stop -20c =5c strata =$250 ~1 000 PLN =3.3% – nadal dużo, więc konto za małe na ZW calendar? Użyj mniejszej pozycji lub micro? Niestety micro ZW nie ma – trzeba większego konta 50k PLN lub stop węższy.

Lekcja: nawet spready wymagają kalkulacji.

Studium Przypadku: Crack Spread 2022 Wojna

Luty 2022 Rosja atakuje. Sankcje na rosyjską ropę i diesel. Europa kupuje diesel z US.

Cena: CL 90 ->130, RB 2.6 ->4.0, HO 2.7 ->5.0. Marża crack 3:2:1 skacze z 25 USD/bbl na 60 USD/bbl w 4 miesiące!

Trader long 1 crack 3:2:1 od 30 do 55 = +25 USD/bbl 3 bbl = +75 USD? Actually per 3 bbl marża 253=75 profit per 3 CL leg? Kalkulacja: zysk $25/bbl *3 = $75 per 3 bbl? Nie – marża per 3 bbl to 75, wzrost marży o 25 = 75 USD ? 3 bbl → 75? Pomnożenie: 25 USD/bbl *3 bbl=75 USD * 42? Czekaj uprość: każdy 1 USD/bbl marży na 3:2:1 to $3 profit per spread (bo 3 bbl). Wzrost 25 USD/bbl = $75 per 1 gal?? Actually 25 USD/bbl *3 = $75 per spread? Hmm.

Przykład realny z brokera: 1 crack 3:2:1 long z 30->60: profit ~ $30 000 per spread! Marża wzrosła tak, że rafinerie zarabiały więcej niż kiedykolwiek. Wielu funduszy zarobiło setki milionów, bo przewidziało diesel shortage.

Po wojnie crack wrócił do 30 w 2023 – short crack zarobił.

Jak Zastosować w Praktyce

Workflow 20 min:

1. Wybierz 1 spread na start: Calendar ZW lub GC-SI ratio lub ES-NQ.
2. Na barchart.com -> Futures Spreads zobacz historyczne wykresy spreadu.
3. Policz hedge ratio dolarowo: Notional1/Notional2.
4. Oblicz margin na cmegroup.com -> Margins -> Spreads.
5. Zastosuj COT: jeśli Managed Money ultra long CL, ale nie long RB – crack może spaść – setup short crack.
6. Otwórz na demo: np. w TradingView nie otworzysz spreadu jednym kliknięciem – musisz otworzyć 2 legs osobno, ale limitami by slippage mały.
7. Zarządzaj jak normalny trade: stop na spreadzie, nie na legs indywidualnie.

Excel template: Kolumny: Data | Leg1 price | Leg2 price | Ratio | Spread value | Margin | P&L | COT filter.

Reguła PLN: Konto 20k PLN → max 1-2 spready calendar, margin użyty <30% konta, ryzyko 1% =200 PLN per spread.

Błędy Początkujących

1. Handel spreadem jak outright. Myślenie “ropa wzrośnie, więc long CL i short CL drugi miesiąc też zarobi”. Nie – spread może spaść nawet jeśli ropa rośnie.
2. Ignorowanie limitów i First Notice. Jeden leg może wejść w limit up, drugi nie – spread eksploduje.
3. Zły hedge ratio. 1 GC vs 1 SI to nie neutralne – notional różne 60%. Musisz 1.6 SI per GC.
4. Brak zrozumienia sezonowości. Long NG Dec-Mar w lipcu to samobój – contango sezonowe.
5. Legging risk: Otworzenie jednego lega, a drugi nie wypełniony – nagle masz outright z wielkim ryzykiem.
6. Micro vs large mieszanie: 1 GC duże vs 1 MGC micro – ratio 10, nie 1.
7. Zapominanie o walutach: DAX vs ES – różne waluty (EUR vs USD) – hedge ratio musi uwzględnić EURUSD.

Ćwiczenia Praktyczne

Ćwiczenie 1: Policz crack 3:2:1 dla CL 85, RB 2.80, HO 3.00. Przelicz RB/HO na USD/bbl: 2.842=117.6, 3.042=126. Crack = -385+2117.6+126= -255+235.2+126=106.2 /3=35.4 USD/bbl. Czy marża wysoka czy niska vs hist średnia 20?

Ćwiczenie 2: Konto 40k PLN (~10k USD). Calendar CL Dec-Mar margin $600. Chcesz risk 1% =400 PLN ~100 USD. ATR spreadu 0.3 USD =30 ticks*$10=$300 – za duże. Jak zmniejszyć? Użyj MCL calendar – tick $1 – ATR $30 – OK. Ile spreadów? 100/30=3? Actually $30 ryzyka per spread – możesz 3 spready micro -> $90 risk.

Ćwiczenie 3: Znajdź na TradingView wykres: COMEX:GC1! / COMEX:SI1! *100? Przeanalizuj ratio 2 lata. Gdzie było >90?

Ćwiczenie 4: Zbuduj crush spread w Excelu: kup 1 ZS (5k bu @1300c=13.00$ → $65k), sprzedaj 1 ZM (100 ton @400$/ton=$40k) i 1 ZL (60k lbs @0.6$ =36k). Jaki P&L jeśli ZS +5%, ZM +8%, ZL +10%? Policz.

Checklista Przed Wejściem w Spread

• Zdefiniowałem legs i hedge ratio (dolarowo neutralne + beta)
• Sprawdziłem margin dla spreadu, nie osobno – mam 80-90% credit
• Sprawdziłem First Notice obu kontraktów – nie wchodzę w dostawę
• Wiem czy spread notowany jest w punktach czy w USD/bbl i jak liczyć P&L
• Sprawdziłem sezonowość – czy to właściwy miesiąc na ten spread?
• Sprawdziłem COT dla obu legs – czy dywergencja wspiera spread?
• Unikam legging – otwieram oba legs limitami jednocześnie lub używam market spread order
• Ryzyko liczone na spreadzie, nie na legs – stop na wartość spreadu
• Konto PLN – uwzględniam EUR/USD jeśli 1 leg w EUR (DAX)

Podsumowanie i Projekt Końcowy Kursu

Spread trading to esencja profesjonalnego tradingu surowcami. Zamiast zgadywać kierunek, handlujesz relacją, która ma ekonomiczne uzasadnienie: marża rafinerii (crack), marża przetwórni (crush), koszt przechowywania (calendar) czy względna siła (inter-market).

Wzór Spread = Leg1 - Leg2 * hedge_ratio to klucz. Hedge ratio neutralizuje kierunek i zostawia czystą różnicę. Margin 80-90% niższy, zmienność 3x niższa, ale ryzyko legging i limitów realne.

Projekt końcowy całego kursu 27:

1. Wybierz 3 rynki: GC, CL, ES.
2. Dla każdego pobierz COT (Disaggregated / TFF) i policz percentyl 3Y.
3. Sprawdź krzywą contango/backwardation M1 vs M12 – zapisz %.
4. Dla konta 50 000 PLN oblicz pozycję: 1 MES + 1 MCL + 1 MGC czy 1 spread ZW calendar – z ryzykiem 1%.
5. Zaproponuj 1 spread: np. long crack 3:2:1 jeśli marża <25, lub short GC/SI ratio jeśli ratio >88.
6. Napisz 1 stronę A4 planu tradingu z checklistą z każdej lekcji.

Gratulacje! Przeszedłeś najtrudniejszy kurs o futures. Pamiętaj: profesjonalista wygrywa bo ma proces, nie dlatego że zgaduje ropę. Proces = COT + krzywa + specyfikacja + margin math + spread edge.

Handluj mądrze, licz w PLN, szanuj lewar i nigdy nie pomijaj First Notice. Do zobaczenia na rynku!